Xerox PARC – jak jedno laboratorium wynalazło przyszłość IT

Palo Alto Research Center – laboratorium z innej epoki

W 1970 roku firma Xerox – znana głównie z kserokopiarek – podjęła zaskakującą decyzję. Otworzyła ośrodek badawczy w Palo Alto w Kalifornii, tuż obok rodzącego się Doliny Krzemowej. Celem nie było ulepszanie kserokopiarek, ale – dosłownie – wynalezienie biura przyszłości.

Do PARC (Palo Alto Research Center) ściągnięto najlepszych informatyków, inżynierów i naukowców z całych Stanów. Warunki pracy były jak na tamte czasy bajkowe: pełna wolność badań, nieograniczone finansowanie i jedno wielkie pytanie: jak będą wyglądały komputery za 20 lat?

Odpowiedź, którą znaleźli, przerosła wszelkie oczekiwania – i zmieniła historię IT na zawsze.

Wynalazki, które zmieniły świat – wszystkie z jednego miejsca

Lista technologii opracowanych lub dopracowanych w Xerox PARC jest niemal niewiarygodna. Oto co powstało tam w latach 70.:

• Graficzny interfejs użytkownika (GUI) – okna, ikony, menu rozwijane, kursor myszy. Wszystko to, co dziś uważamy za oczywistość, zostało wymyślone w PARC i zaimplementowane w komputerze Alto (1973).
• Mysz komputerowa – choć sam wynalazek przypisuje się Douglasowi Engelbartowi (1964), to PARC opracował jej praktyczną, tanią wersję przeznaczoną do użytku z komputerem Alto.
• Ethernet – standard sieciowy opracowany przez Boba Metcalfego w 1973 roku. Do dziś stanowi podstawę większości sieci lokalnych na świecie.
• Drukarka laserowa – pierwsza praktyczna drukarka laserowa powstała właśnie w PARC i trafiła na rynek jako Xerox 9700 w 1977 roku.
• Język Smalltalk – jeden z pierwszych języków obiektowych, który ukształtował myślenie o programowaniu na kolejne dekady.
• WYSIWYG – zasada 'What You See Is What You Get', czyli edytowanie dokumentów dokładnie tak, jak będą wyglądały po wydruku.

Żaden inny ośrodek badawczy w historii nie zgromadził w jednym miejscu tylu przełomowych innowacji w tak krótkim czasie.

Grudzień 1979 – wizyta, która zmieniła Apple

W grudniu 1979 roku 24-letni Steve Jobs odwiedził Xerox PARC. Nie był to przypadkowy wypad – Jobs wynegocjował dostęp w zamian za umożliwienie Xeroksowi zakupu udziałów w Apple za milion dolarów przed planowanym IPO.

Inżynierowie PARC pokazali mu komputer Alto z graficznym interfejsem. Jobs był oszołomiony. Według relacji uczestników tamtego spotkania miał wykrzyczeć: 'Dlaczego wy tego nie robicie z tym? To jest rewolucyjne! To zmienia wszystko!'

Xerox zaprezentował GUI, mysz i sieć komputerową. Jobs wrócił do Apple z jedną myślą: trzeba to wprowadzić na rynek, zanim Xerox się obudzi. Efektem był komputer Lisa (1983), a następnie legendarny Macintosh (1984).

Co ciekawe, Jobs nie ukrywał swojej inspiracji. Lata później powiedział: 'Picasso powiedział kiedyś: dobrzy artyści kopiują, wielcy artyści kradną. I zawsze byliśmy bezczelni w kradzieży wielkich pomysłów.' Podobną ścieżką podążył Bill Gates, budując Windows na wzorcu, który GUI z PARC ustanowił.

Dlaczego Xerox zmarnował swoją szansę?

To pytanie zadają sobie historycy technologii od ponad 40 lat. Odpowiedź jest złożona i stanowi klasyczny case study w szkołach biznesu na całym świecie.

Przede wszystkim Xerox był firmą kserokopiarek, nie komputerów. Zarząd w Connecticut (odległy o 4500 km od PARC) nie rozumiał ani nie ufał temu, co robili dziwaczni naukowcy w Kalifornii. Kiedy inżynierowie z PARC prezentowali Alto kadrze zarządzającej, ci pytali głównie: 'Jak to pomoże nam sprzedawać więcej kserokopiarek?'

• Brak wizji komercyjnej – PARC był laboratorium idei, nie fabryką produktów. Xerox nie potrafił zamienić genialnych prototypów w rynkowe produkty.
• Przepaść kulturowa – innowacyjni naukowcy z Doliny Krzemowej kontra konserwatywni menedżerowie ze Wschodniego Wybrzeża.
• Monopol znieczulający – Xerox kontrolował ponad 90% rynku kserokopiarek i zarabiał krocie. Po co ryzykować na niepewnym rynku komputerów osobistych?
• Za wcześnie, za drogo – komputer Alto kosztował tyle, co nowy samochód. Xerox wypuścił go wyłącznie jako projekt wewnętrzny, nigdy jako produkt masowy.

Xerox wprawdzie wprowadził na rynek komputer Star w 1981 roku – z GUI i myszą – ale w cenie 16 000 dolarów i bez odpowiedniej strategii. Przepadł zupełnie.

Dziedzictwo PARC – jak bardzo zmieniło Twoje życie?

Dziś, kiedy używasz komputera, smartfona czy tabletu, niemal każda Twoja interakcja z urządzeniem ma korzenie w Xerox PARC. Kliknięcie ikony, przeciągnięcie okna, wydrukowanie dokumentu, połączenie z siecią lokalną – to wszystko wywodzi się z jednego laboratorium w Palo Alto.

Co więcej, PARC działa do dziś – jako niezależna spółka badawcza (od 2002 roku), choć już w zupełnie innym kształcie niż za złotej ery lat 70.

Historia PARC to fascynująca lekcja o tym, że wynalezienie czegoś nie wystarczy. Liczy się wizja, odwaga wdrożenia i gotowość do zmiany własnego modelu biznesowego w imię przyszłości. Xerox miał wszystko – i nie zrobił z tym nic. Apple i Microsoft zrozumiały to, czego Xerox nie potrafił dostrzec: że komputer osobisty zmieni świat.

Ethernet, który narodził się w PARC, do dziś łączy komputery w firmach na całym świecie – w tym pewnie i w Twojej. Jeśli zastanawiasz się, czy Twoja infrastruktura sieciowa jest gotowa na wyzwania 2026 roku, chętnie to sprawdzimy razem.