Problem roku 2038: druga pluskwa millenijna już nadchodzi

Czym dokładnie jest problem roku 2038

Większość systemów komputerowych mierzy czas jako liczbę sekund, które upłynęły od tak zwanego Unix epoch, czyli północy 1 stycznia 1970 roku. W wielu starszych systemach ta liczba jest zapisywana jako 32-bitowa liczba całkowita ze znakiem, co oznacza, że może pomieścić maksymalnie 2 147 483 647 sekund.

Kiedy ten limit zostanie przekroczony, licznik nie zatrzyma się - przekręci się do wartości ujemnej, co komputer odczyta jako powrót do 13 grudnia 1901 roku. Dokładny moment tej awarii to 19 stycznia 2038 roku, godzina 3:14:07 UTC. Systemy, które wciąż używają 32-bitowego zapisu czasu, mogą wtedy błędnie liczyć daty, generować nieprawidłowe raporty, blokować transakcje albo w skrajnych przypadkach przestać działać.

Skąd wzięła się ta pułapka

Decyzję o 32-bitowym formacie czasu podjęto w latach 70. XX wieku, gdy pamięć operacyjna była drogim i rzadkim zasobem. Programiści UNIX-a nie mieli powodu myśleć o roku 2038 - dla nich to była odległa, teoretyczna przyszłość, podobnie jak dla twórców systemów z lat 60. i 70. rok 2000 wydawał się abstrakcją.

Standard ten, znany jako time_t, trafił później do niezliczonej liczby systemów operacyjnych, baz danych, języków programowania i urządzeń wbudowanych. Przez dekady był traktowany jako coś oczywistego i niekwestionowanego - dokładnie tak samo, jak dwucyfrowy zapis roku przed Y2K. Różnica polega na tym, że problem roku 2000 dotyczył głównie systemów biznesowych, a Y2K38 sięga znacznie głębiej, w sam fundament informatyki.

Dlaczego to poważniejszy problem niż Y2K

Pluskwa milenijna dotyczyła głównie aplikacji biznesowych i baz danych, które dało się stosunkowo łatwo zidentyfikować i poprawić. Problem roku 2038 jest trudniejszy z kilku powodów:

• Ukryty zasięg - 32-bitowy licznik czasu działa w systemach wbudowanych, sterownikach przemysłowych, routerach, kamerach IP i innych urządzeniach, o których istnieniu firma często zapomina.
• Długi cykl życia sprzętu - urządzenia przemysłowe i infrastrukturalne bywają eksploatowane 15-20 lat bez wymiany, więc sprzęt kupowany dziś może dożyć 2038 roku.
• Brak jednego właściciela problemu - w przeciwieństwie do Y2K, gdzie firmy miały jasno zdefiniowane systemy IT do przeglądu, dziś zagrożone komponenty są rozproszone w chmurze, w firmware i w kodzie open source, którego nikt aktywnie nie utrzymuje.

Część nowoczesnych systemów, w tym większość 64-bitowych wersji Linuksa i Windowsa, już dawno rozwiązała ten problem, przechodząc na 64-bitowy zapis czasu, który wystarczy na miliardy lat. Zagrożenie dotyczy głównie starszego, 32-bitowego sprzętu i oprogramowania.

Kogo problem może dotknąć najbardziej

Dla przeciętnej małej firmy rok 2038 może wydawać się odległą abstrakcją, ale warto pamiętać, że zagrożone są konkretne kategorie sprzętu i oprogramowania wciąż obecne w wielu biurach i zakładach:

• starsze systemy kontroli dostępu i rejestratory czasu pracy
• przemysłowe sterowniki PLC i systemy automatyki budynkowej
• starsze routery, switche i urządzenia sieciowe z firmware sprzed lat
• systemy księgowe i bazy danych liczące odsetki, harmonogramy spłat czy certyfikaty z długim horyzontem czasowym
• urządzenia IoT i kamery monitoringu z zamkniętym, rzadko aktualizowanym oprogramowaniem

Problem może ujawnić się wcześniej niż w 2038 roku - systemy liczące daty w przyszłość, na przykład harmonogramy kredytów czy certyfikaty ważne kilkanaście lat, mogą zacząć błędnie działać znacznie wcześniej.

Co może zrobić Twoja firma już dziś

Do 2038 roku jest jeszcze sporo czasu, ale doświadczenie z Y2K pokazało, że przygotowania warto zacząć z dużym wyprzedzeniem, zanim presja czasu zmieni się w kosztowny chaos. Dobra wiadomość jest taka, że działania te pokrywają się z ogólną higieną bezpieczeństwa IT, którą i tak warto stosować:

• prowadzić aktualną inwentaryzację sprzętu i oprogramowania, ze szczególnym uwzględnieniem urządzeń wbudowanych i przemysłowych
• regularnie aktualizować systemy operacyjne do wersji 64-bitowych, które nie mają tego ograniczenia
• przy zakupie nowego sprzętu sieciowego i przemysłowego pytać dostawcę o wsparcie dla dat po 2038 roku
• uwzględnić temat w cyklicznych audytach infrastruktury IT, zamiast czekać na ostatnią chwilę

To dokładnie ten rodzaj długoterminowego ryzyka, które łatwo przeoczyć w codziennym zarządzaniu firmą, a który warto ująć w planach modernizacji infrastruktury.