PageRank: jak studenci ze Stanfordu wynaleźli Google

BackRub – zanim Google stał się Google

W 1996 roku Larry Page miał 23 lata i właśnie zaczynał doktorat na Uniwersytecie Stanforda. Jego promotor, profesor Terry Winograd, zaproponował mu intrygujący temat badawczy: zbadaj strukturę linków w sieci WWW. Page zafascynował się pytaniem: kto linkuje do kogo i co to mówi o wartości danej strony?

Tak narodził się projekt BackRub – narzędzie analizujące backlinki, czyli linki prowadzące do danej strony, a nie od niej. Wkrótce do projektu dołączył Siergiej Brin, matematyczny geniusz i kolega z doktoratu. To on napisał większość kodu do analizy danych. Tandem był gotowy, by zakwestionować fundamenty wyszukiwania w sieci.

Wyszukiwarki tamtego czasu – AltaVista, Yahoo!, Excite – indeksowały strony według zawartości tekstu. Wpisując zapytanie, dostawałeś strony, które najczęściej używały danego słowa kluczowego. Wyniki były łatwe do manipulacji i pełne niskiej jakości treści. Page i Brin chcieli czegoś intelektualnie uczciwszego i trudniejszego do oszukania.

PageRank – matematyka popularności w internecie

Kluczowa obserwacja Page'a była prosta, lecz rewolucyjna: link to głos zaufania. Gdy strona A linkuje do strony B, mówi w istocie: 'ta strona jest warta uwagi.' Im więcej stron linkuje do B – i im ważniejsze są te strony – tym wyższy jej PageRank. Algorytm działał jak świat akademicki: artykuł cytowany przez prestiżowe pismo Nature jest ważniejszy niż artykuł cytowany przez lokalny biuletyn szkolny.

• Każda strona startuje od równej 'wagi' w systemie
• Linki przychodzące przekazują część wagi strony linkującej
• Obliczenia iterują wielokrotnie, aż wartości się ustabilizują
• Wynik końcowy to miara ważności – im wyższa, tym lepsza pozycja w wynikach wyszukiwania

Nazwa PageRank to zgrabna gra słów: to zarówno 'ranking stron' (ang. page rank), jak i algorytm stworzony przez Larry'ego Page'a. Prawa do patentu objął Uniwersytet Stanforda, który licencjonował technologię Google'owi za 1,8 miliona akcji. Gdy w 2005 roku uczelnia je sprzedała, otrzymała za nie 336 milionów dolarów.

Czek na firmę, która nie istniała

W sierpniu 1998 roku Page i Brin zaprezentowali swój projekt Andy'emu Bechtolsheimowi, współzałożycielowi Sun Microsystems. Demonstracja trwała kilkanaście minut. Bechtolsheim był tak przekonany, że przerwał spotkanie słowami: 'Chcę zainwestować, zanim zaczniecie tracić czas na negocjacje.' Wypisał czek na 100 000 dolarów – wystawiony na 'Google Inc.'

Problem: firma 'Google Inc.' jeszcze nie istniała w żadnym rejestrze. Page i Brin musieli błyskawicznie ją zarejestrować, żeby móc czek spieniężyć. Oficjalna data założenia spółki to 4 września 1998 roku. Pierwsza siedziba? Garaż w Menlo Park, wynajęty od Susan Wojcicki – późniejszej CEO YouTube – za 1 700 dolarów miesięcznie.

Skąd wzięła się nazwa 'Google'? Od słowa googol – matematycznego terminu oznaczającego liczbę 10 do potęgi 100, czyli jedynkę ze stu zerami. Miała symbolizować ogromną ilość informacji w sieci, którą twórcy chcieli uporządkować. Pisownia 'Google' zamiast 'Googol' to przypadkowy błąd pisarski podczas rejestracji domeny – który przylgnął na stałe i przeszedł do historii.

Garaż w Menlo Park i niespotykany wzrost

Pod koniec 1998 roku Google obsługiwał 10 000 zapytań dziennie. Liczba skromna jak na dzisiejsze standardy, ale wystarczyła, żeby zwrócić uwagę całej branży. Pierwszym pracownikiem firmy został Craig Silverstein, który zajął się infrastrukturą techniczną i spędził w Google ponad dekadę. Serwery – złożone z tanich komponentów PC – stały na półkach z tektury w tej samej garażowej siedzibie.

Wzrost był lawinowy. W ciągu zaledwie kilku lat projekt doktorski przerodził się w globalną dominację:

• 1998: 10 000 zapytań dziennie, jeden garaż, jedna osoba na etacie
• 1999: 3,5 miliona zapytań dziennie, przeprowadzka do biur w Palo Alto
• 2000: 100 milionów zapytań dziennie, Google staje się największą wyszukiwarką świata
• 2004: debiut giełdowy na Nasdaq, wycena 23 miliardów dolarów

IPO w 2004 roku było równie nieortodoksyjne co sam algorytm: zamiast klasycznej emisji publicznej, Google wybrał aukcję holenderską, w której każdy inwestor mógł złożyć ofertę na własnych warunkach. Zebrano 1,67 miliarda dolarów. Wśród beneficjentów debiutu znalazł się Stanford University – który za licencję na PageRank ostatecznie zarobił więcej niż niejeden fundusz venture capital.

Algorytmiczne wojny i 8 miliardów zapytań dziennie

PageRank zmienił internet, ale też zrodził nową branżę: SEO (Search Engine Optimization). Gdy firmy zrozumiały, że linki oznaczają pozycję w wynikach, a pozycja oznacza klientów, ruszyła era manipulacji. Powstawały farmy linków, płatne katalogi i sieci stron tworzonych wyłącznie po to, by sztucznie zawyżać PageRank konkurencji lub własnych witryn. Google musiał odpowiedzieć.

Przez kolejne dekady firma wdrażała algorytmiczne aktualizacje, z których każda nosiła zwierzęcą lub symboliczną nazwę:

• Panda (2011) – karała strony o niskiej jakości i powielanej treści
• Penguin (2012) – eliminowała manipulacyjne sieci linków i spam
• Hummingbird (2013) – rozumiał kontekst zapytania, nie tylko poszczególne słowa
• RankBrain (2015) – pierwszy składnik sztucznej inteligencji w algorytmie Google
• BERT (2019) – rozumiał język naturalny i subtelne znaczenia całych zdań

Dziś PageRank to jeden z ponad 200 sygnałów rankingowych, a sam algorytm jest tak złożony, że nawet jego twórcy nie potrafią w pełni go opisać słowami. Lecz fundamentalna idea – że wartość czegoś mierzy się tym, co inni o tym mówią, a nie tylko tym, co samo mówi o sobie – pozostaje niezmieniona od 1996 roku. Projekt dwóch doktorantów przetwarza dziś 8,5 miliarda zapytań dziennie i obsługuje ponad 90% globalnego rynku wyszukiwarek.