Netscape vs Internet Explorer – historia pierwszej wojny przeglądarek

Mosaic i narodziny Netscape – kiedy internet zyskał twarz

Wczesny internet był miejscem dla naukowców i entuzjastów. Strony WWW istniały od 1991 roku, ale przeglądanie ich wymagało cierpliwości i wiedzy technicznej. Wszystko zmieniło się w 1993 roku, gdy w Narodowym Centrum Superkomputerów (NCSA) na Uniwersytecie Illinois dwudziestoletni student Marc Andreessen stworzył przeglądarkę Mosaic. Po raz pierwszy obrazy i tekst wyświetlały się razem na jednej stronie. Po raz pierwszy każdy mógł nawigować po sieci kliknięciem myszy.

Mosaic stał się sensacją. W ciągu kilku miesięcy ściągnęło go ponad milion użytkowników – niewyobrażalna liczba jak na tamte czasy. Andreessen szybko opuścił uczelnię i przeniósł się do Doliny Krzemowej, gdzie poznał legendarnego przedsiębiorcę Jima Clarka (założyciela Silicon Graphics). Clark zaoferował mu finansowanie. W 1994 roku powstał Netscape Communications Corporation.

Nowa przeglądarka – Netscape Navigator – była znacznie szybsza i bardziej niezawodna niż Mosaic. Firma przyjęła sprytną strategię: oprogramowanie było darmowe dla użytkowników indywidualnych i edukacyjnych, płatne tylko dla firm. Navigator opanował rynek w błyskawicznym tempie. W szczytowym momencie używało go ponad 80% internautów na świecie.

IPO stulecia – jak Netscape zelektryzował Wall Street

9 sierpnia 1995 roku Netscape wszedł na giełdę. Firma miała zaledwie 16 miesięcy, przynosiła straty finansowe i sprzedawała produkt, który większość ludzi ledwo rozumiała. Mimo to cena akcji w pierwszym dniu handlu wzrosła z 28 do 75 dolarów – na zamknięciu sesji firma była warta 2,9 miliarda dolarów. Andreessen, mając 24 lata, stał się multimilionerem w ciągu jednej sesji giełdowej.

To IPO zmieniło historię. Udowodniło, że internetowe firmy mogą być warte fortuny nawet bez zysku. Zapoczątkowało gorączkę dot-comów, przyciągnęło miliardy dolarów do startupów technologicznych i na zawsze odmieniło kulturę Doliny Krzemowej. Wiele późniejszych historii – zarówno sukcesów, jak i spektakularnych klęsk bańki internetowej – zaczęło się właśnie tego dnia.

W siedzibie Microsoftu w Redmond ktoś bardzo uważnie śledził te wydarzenia. Był nim Bill Gates. W maju 1995 roku rozesłał do kadry zarządzającej wewnętrzne memo zatytułowane The Internet Tidal Wave. Przyznał w nim, że popełnił błąd, ignorując internet, i ogłosił, że od tej chwili sieć staje się absolutnym priorytetem numer jeden całej firmy.

Microsoft wchodzi do gry – operacja Internet Explorer

Microsoft działał natychmiast. Firma zakupiła licencję na kod Mosaic od NCSA i w ekspresowym tempie stworzyła własną przeglądarkę. Internet Explorer 1.0 wyszedł w sierpniu 1995 roku. Był słaby – wolniejszy od Navigatora, z ograniczoną obsługą standardów. Ale prawdziwa broń Microsoftu była zupełnie inna.

IE trafił do pakietu Microsoft Plus! dołączanego do Windows 95, a wkrótce stał się integralną częścią systemu – zupełnie za darmo. Każdy użytkownik Windowsa automatycznie otrzymywał przeglądarkę na pulpicie. To nie był uczciwy wyścig technologiczny. Microsoft:

• Płacił producentom komputerów (OEM) za ustawianie IE jako domyślnej przeglądarki
• Płacił dostawcom internetu za promowanie IE w swoich pakietach dostępowych
• Zakazywał producentom komputerów usuwania ikony IE z pulpitu Windowsa
• Zintegrował IE z Windows 98 tak głęboko, że jego odinstalowanie uszkadzało system

Netscape nadal pobierał opłaty od firm. Microsoft rozdawał IE za darmo i dokładał do tego pieniądze. To był wyścig, który Netscape nie mógł wygrać – nie dlatego, że miał gorszy produkt, lecz dlatego, że jego konkurent kontrolował drzwi, przez które wszyscy wchodzili do internetu.

Proces stulecia – antytrust przeciwko Microsoftowi

Praktyki Microsoftu nie umknęły uwadze regulatorów. W 1998 roku Departament Sprawiedliwości USA oraz 20 stanów wszczęły jedno z najgłośniejszych postępowań antymonopolowych w historii. Zarzut był klarowny: Microsoft wykorzystał monopol na rynku systemów operacyjnych (Windows był na ponad 90% PC), żeby zniszczyć konkurencję na rynku przeglądarek – rynku, który dopiero powstawał.

Proces trwał dwa lata i był pełen dramatycznych momentów. Sędzia Thomas Penfield Jackson stwierdził, że Microsoft naruszył prawo antymonopolowe, i nakazał podział firmy na dwie osobne spółki: jedną zajmującą się systemami operacyjnymi, drugą – oprogramowaniem użytkowym. Wyrok wywołał szok w branży technologicznej i doprowadził do chwilowego załamania kursu akcji Microsoftu.

Ostatecznie wyrok o podziale został uchylony przez sąd apelacyjny. Microsoft zawarł ugodę, zobowiązując się do udostępnienia interfejsów programistycznych konkurentom. Kara była symboliczna – ale sam proces zostawił trwały ślad. Cień Microsoftu ciąży nad Doliną Krzemową do dziś: twórcy Google, Facebooka czy Apple budowali swoje imperia ze świadomością, że monopolistyczne praktyki mogą skończyć się interwencją państwa.

Upadek Netscape i narodziny Feniksa – Mozilla Firefox

Netscape nie poddał się bez walki. Firma wydawała kolejne wersje Navigatora, próbowała wejść na rynek oprogramowania serwerowego. AOL kupił ją w 1998 roku za 4,2 miliarda dolarów – astronomiczna suma jak na firmę, której udział w rynku topniał z miesiąca na miesiąc. W 2003 roku AOL zamknął dział Netscape.

Zanim jednak zgasło ostatnie światło, zarząd Netscape podjął decyzję, która okazała się genialną. W 1998 roku upublicznił pełny kod źródłowy Navigatora i powołał do życia projekt Mozilla – z nadzieją, że społeczność programistyczna pomoże uratować przeglądarkę. Początkowo projekt szedł opornie – stary kod był trudny w utrzymaniu. Ale w 2002 roku z projektu Mozilla wyłonił się Phoenix (przemianowany później na Firebird, a ostatecznie na Firefox).

Firefox 1.0 wydany w 2004 roku był rewelacją: szybki, bezpieczny, z obsługą kart i rozszerzeń. Użytkownicy ściągali go w ekspresowym tempie – 100 milionów pobrań w ciągu roku. Netscape przegrał wojnę jako firma, ale jego kod i filozofia open source stworzyły jedną z najpopularniejszych przeglądarek w historii internetu.

Co zostało po pierwszej wojnie przeglądarek?

Pierwsza wielka wojna przeglądarek skończyła się zwycięstwem Microsoftu – ale okazało się to zwycięstwem pyrrusowym. Internet Explorer zdominował rynek, a Microsoft zaczął zaniedbywać produkt. Przez kilka lat IE praktycznie się nie rozwijał. Standardy webowe były ignorowane, bezpieczeństwo – lekceważone. To otworzyło drzwi następnemu pokoleniu.

W 2008 roku Google wypuścił Chrome. Przeglądarka była szybsza niż cokolwiek wcześniej, aktualizowała się automatycznie, a jej silnik V8 zrewolucjonizował wydajność JavaScript. W ciągu kilku lat Chrome przejął dominację – dziś ma ponad 65% globalnego rynku przeglądarek.

Internet Explorer oficjalnie zakończył żywot 15 czerwca 2022 roku. Microsoft zastąpił go Edge – zbudowanym, ironicznie, na silniku Chromium stworzonym przez Google. Historia zatoczyła koło.

Z tej opowieści płyną lekcje aktualne do dziś:

• Monopol nie zapewnia wieczności – nawet 96% rynku można stracić, ignorując innowacje
• Open source potrafi zmartwychwstać – Netscape przegrał jako firma, ale wygrał jako idea (Mozilla, Firefox, Chromium)
• Dystrybucja bije produkt – IE nie był lepszy od Navigatora, ale był wszędzie
• Regulacje mają długi cień – proces antymonopolowy z 1998 roku zmienił kulturę całej branży technologicznej

Następnym razem gdy otworzysz Chrome, Edge czy Firefox – pamiętaj, że oglądasz echa starcia, które rozstrzygnęło się ponad ćwierć wieku temu w biurach dwóch firm walczących o duszę internetu.