Narodziny WWW – jak jeden naukowiec zmienił cały świat

CERN, 1989 – propozycja, która zmieniła historię

Marzec 1989 roku. Tim Berners-Lee, 33-letni fizyk pracujący w CERN – europejskim laboratorium cząstek elementarnych w Genewie – ma poważny problem. Ogromna organizacja zatrudnia tysiące naukowców z całego świata, a wiedza i dokumenty giną w labiryncie komputerów, dysków i papierowych notatek. Informacje są wszędzie, ale trudno je znaleźć i powiązać ze sobą.

Berners-Lee składa swojemu przełożonemu, Mike'owi Sendallowi, dokument zatytułowany 'Information Management: A Proposal'. Sendall czyta propozycję i zamiast ją oficjalnie zatwierdzić, dopisuje na pierwszej stronie tylko tyle: 'Vague but exciting' – po polsku: 'Mgliste, ale ekscytujące'.

Te trzy słowa stały się nieoficjalnym podpisem pod narodzinami World Wide Web. Co ważne, propozycja nie była wnioskiem o budowę globalnej sieci – była prośbą o lepszy system zarządzania dokumentami wewnątrz jednej organizacji. Nikt wtedy nie przypuszczał, że ten pomysł zmieni historię ludzkości.

Trzy filary WWW: HTML, HTTP i URL

Berners-Lee nie wymyślił wszystkiego od zera. Pojęcie hipertekstu istniało już od lat 60. XX wieku – zaproponował je Ted Nelson jako koncepcję tekstu zawierającego odnośniki do innych tekstów. Berners-Lee połączył tę ideę z istniejącą siecią ARPANET i stworzył trzy elementy, które do dziś są fundamentem WWW:

• HTML (HyperText Markup Language) – język opisu stron, który pozwala tworzyć dokumenty z nagłówkami, linkami i grafiką
• HTTP (HyperText Transfer Protocol) – protokół komunikacji między przeglądarką a serwerem, umożliwiający pobieranie stron internetowych
• URL (Uniform Resource Locator) – system adresowania, czyli adresy w formacie, który znamy do dziś (np. https://www.example.com)

To triada, bez której nie istniałoby żadne 'www'. Co ciekawe, Berners-Lee zaprojektował te trzy systemy tak, aby były od siebie niezależne i mogły ewoluować osobno. Ta decyzja okazała się architektonicznie genialna – dziś HTTP mamy w wersji 3, HTML w wersji 5, a URL-e obsługują całkowicie nowe rodzaje zasobów, których nikt w 1989 roku nie przewidział.

Pierwsza strona internetowa – co na niej było?

6 sierpnia 1991 roku Tim Berners-Lee opublikował pierwszą stronę internetową na świecie. Nie było na niej filmów, zdjęć ani reklam. Był tylko tekst – wyjaśnienie, czym jest projekt WWW i jak korzystać z hipertekstu.

Adres tej strony to http://info.cern.ch/hypertext/WWW/TheProject.html. CERN w 2013 roku przywrócił ją do działania w ramach projektu archiwizacji – można ją odwiedzić do dziś. Wygląda jak prosta strona tekstowa z linkami, ale w 1991 roku było to coś, czego świat nigdy wcześniej nie widział.

Pierwszym serwerem WWW na świecie był komputer NeXT – wyprodukowany przez firmę Steve'a Jobsa – stojący na biurku Bernersa-Lee. Na obudowie widniała naklejka napisana ręcznie: 'This machine is a server – DO NOT POWER IT DOWN!!'. To była cała infrastruktura WWW. Jeden komputer. Jeden człowiek. Jedno biuro w CERN.

Dlaczego Berners-Lee oddał WWW za darmo?

To pytanie zadaje sobie każdy, kto po raz pierwszy słyszy tę historię: dlaczego człowiek, który wynalazł World Wide Web, nie jest najbogatszą osobą na świecie?

CERN mógł opatentować WWW i pobierać opłaty licencyjne od każdej firmy chcącej tworzyć strony internetowe. Zamiast tego, 30 kwietnia 1993 roku, laboratorium ogłosiło, że WWW jest dostępne dla każdego bezpłatnie, bez żadnych opłat licencyjnych, na zawsze. Berners-Lee tłumaczył to prosto: WWW miało być narzędziem dla wszystkich, a nie tylko dla tych, których stać na licencję.

Sam wynalazca zrezygnował z patentowania swoich pomysłów i do dziś zarabia skromnie, jak na człowieka o jego zasługach. Ekonomiści szacują, że gdyby WWW było opatentowane, jego wartość rynkowa wyniosłaby dziś setki bilionów dolarów. Berners-Lee wybrał inaczej.

Świat to docenił: w 2004 roku otrzymał tytuł szlachecki od królowej Elżbiety II, a w 2016 roku nagrodę Turinga – informatyczny odpowiednik Nagrody Nobla.

Od jednej strony do 2 miliardów – wzrost WWW w liczbach

Skala wzrostu World Wide Web jest trudna do wyobrażenia. Oto kilka liczb, które pokazują tę ewolucję:

• 1991 – 1 strona internetowa na świecie
• 1993 – 130 stron; w tym samym roku CERN udostępnił WWW bezpłatnie
• 1994 – 2 738 stron (wzrost o 2000% w rok)
• 1996 – 257 601 stron
• 2000 – ok. 17 milionów stron
• 2010 – ok. 255 milionów stron
• 2026 – ponad 2 miliardy zarejestrowanych domen, z czego aktywnych ok. 200 milionów

Każde odblokowanie bariery technicznej lub prawnej powodowało skok o rząd wielkości. Udostępnienie technologii za darmo, pojawienie się pierwszej graficznej przeglądarki Mosaic w 1993 roku, a potem Netscape Navigatora – każde z tych wydarzeń przyciągało kolejne miliony użytkowników. Dziś przez HTTP i HTTPS przepływa każdego dnia ponad 5 eksabajtów danych.

WWW a internet – dwa pojęcia, które wciąż mylimy

Wiele osób używa słów 'internet' i 'World Wide Web' zamiennie. To błąd, który denerwuje informatyków na całym świecie – i który warto znać, szczególnie prowadząc firmę.

Internet to globalna sieć połączonych komputerów – fizyczna i logiczna infrastruktura. Istnieje od lat 60. XX wieku (jako projekt wojskowy ARPANET). Przesyłają przez nią dane nie tylko strony WWW, ale też e-maile, pliki FTP, rozmowy VoIP, gry online i setki innych usług.

World Wide Web to jedna z usług działających w internecie – system stron i dokumentów połączonych hiperłączami, dostępnych przez protokół HTTP i HTTPS. Można powiedzieć, że internet to autostrady, a WWW to jeden z rodzajów pojazdów, które po nich jeżdżą.

Berners-Lee wynalazł WWW w 1989 roku. Internet istniał już wcześniej – ale to właśnie WWW sprawiło, że stał się dostępny i użyteczny dla miliardów zwykłych ludzi, nie tylko dla naukowców i wojska. Ta różnica ma też praktyczne znaczenie: gdy w firmie 'nie działa internet', warto najpierw sprawdzić, czy problem leży w przeglądarce, DNS-ie lub firewallu – bo globalna infrastruktura internetu raczej działa bez zarzutu.