ICQ 1996: jak trzech studentów wynalazło komunikator internetowy

Cztery osoby, jeden pomysł i lato 1996 roku

W 1996 roku internet dopiero raczkował. E-mail działał, ale odpowiedzi trzeba było czekać godzinami, a strony WWW ładowały się przez modem z prędkością żółwia. Czterech młodych programistów z Tel Awiwu - Yair Goldfinger, Arik Vardi, Sefi Vigiser i Amnon Amir - zauważyło problem, który dziś wydaje się banalny: nie było prostego sposobu, by dowiedzieć się, czy znajomy jest akurat online, i napisać do niego coś natychmiastowego.

Założyli firmę Mirabilis i w listopadzie 1996 roku wypuścili program o nazwie ICQ - skrót brzmiący jak angielskie 'I seek you', czyli 'szukam cię'. Program pokazywał listę kontaktów z ich statusem online, pozwalał wysyłać wiadomości błyskawicznie i - co było prawdziwą rewolucją - powiadamiał o nowej wiadomości charakterystycznym dźwiękiem 'Uh-oh'.

Nikt się nie spodziewał, że w ciągu roku z aplikacji skorzysta ponad milion użytkowników, a Mirabilis stanie się jedną z najszybciej rosnących firm technologicznych dekady.

Uh-oh, numerki UIN i kultura internetu lat 90.

ICQ wprowadziło coś, co dziś wydaje się oczywiste, ale wtedy było nowością: każdy użytkownik dostawał unikalny numer identyfikacyjny, tzw. UIN. Im wcześniej ktoś się zarejestrował, tym krótszy i bardziej prestiżowy miał numer - sześciocyfrowe UIN-y stały się w kręgach internautów obiektem pożądania i handlu, podobnie jak dziś krótkie nazwy domen.

• Charakterystyczny kwiatek-ikonka i status 'dostępny/zaraz wracam/zajęty' na stałe weszły do słownika internetowego
• ICQ jako pierwsze popularyzowało czaty grupowe, wysyłanie plików i wiadomości offline czekające na powrót znajomego do sieci
• Program działał niezależnie od przeglądarki, co było nowością w czasach, gdy internet kojarzył się głównie ze stronami WWW

Dla milionów nastolatków i studentów na całym świecie, w tym w Polsce, ICQ było pierwszym doświadczeniem komunikacji w czasie rzeczywistym z drugiej strony świata - na długo przed Gadu-Gadu, GG i pierwszymi czatami na portalach.

407 milionów dolarów za garażowy projekt

Tempo wzrostu ICQ zwróciło uwagę największego gracza ówczesnego internetu - amerykańskiego America Online (AOL). W 1998 roku AOL kupiło Mirabilis za około 407 milionów dolarów - kwotę astronomiczną jak na firmę, która nie miała jeszcze modelu zarabiania pieniędzy, a jej produkt rozdawano za darmo.

To była jedna z pierwszych transakcji, które pokazały inwestorom, że w internecie liczy się przede wszystkim baza użytkowników i ich zaangażowanie, a nie bieżące przychody. Wzorzec ten powtórzy się później przy przejęciach YouTube, Instagrama czy WhatsAppa.

Pod skrzydłami AOL ICQ rosło jeszcze przez kilka lat, w szczytowym momencie na przełomie 2000 i 2001 roku miało ponad 100 milionów zarejestrowanych kont na całym świecie.

Jak nowe technologie zdmuchnęły pioniera

Sukces ICQ przyciągnął naśladowców, a ci - ucząc się na jego błędach - zaczęli je wypierać jeden po drugim. Microsoft wypuścił MSN Messenger zintegrowany z Windows i Hotmailem. W Polsce i innych krajach Europy Środkowej lokalni gracze jak Gadu-Gadu zaoferowali lżejszy klient i wsparcie w rodzimym języku. Później do gry weszły Skype z darmowymi połączeniami głosowymi, a wreszcie Facebook Messenger i WhatsApp, które przeniosły komunikatory na smartfony.

ICQ próbowało nadążyć - w 2010 roku AOL sprzedało je rosyjskiej grupie Mail.ru (później VK) za około 187 milionów dolarów, a program przetrwał jeszcze kilkanaście lat jako nisza wśród użytkowników w Rosji i krajach byłego ZSRR. Ostatecznie w czerwcu 2024 roku właściciel ogłosił zamknięcie usługi - po niemal 28 latach działania ICQ zniknęło z internetu na dobre.

Czego historia ICQ uczy dzisiejsze firmy

Historia ICQ to coś więcej niż nostalgia. Pokazuje, jak szybko narzędzia komunikacji firmowej się starzeją - dziś to Microsoft Teams, Slack czy Google Chat, jutro może być coś zupełnie innego. Dla małej i średniej firmy płynie z tego konkretna lekcja: nie warto uzależniać całej komunikacji od jednego, zamkniętego narzędzia bez planu na migrację danych i historii rozmów.

Równie ważna jest kwestia bezpieczeństwa - ICQ w swoich najlepszych latach nie oferowało szyfrowania end-to-end, a numery UIN bywały przejmowane przez oszustów. Dzisiejsze komunikatory firmowe powinny mieć wbudowane uwierzytelnianie wieloskładnikowe, kontrolę dostępu i politykę archiwizacji wiadomości.

Jeśli Twoja firma korzysta z Teams, Slacka lub innego komunikatora bez przemyślanej konfiguracji zabezpieczeń i uprawnień, warto to zweryfikować, zanim historia powtórzy się w mniej sympatyczny sposób - czyli w formie wycieku danych.