Altair 8800: jak zestaw do montażu stworzył Microsofta

Okładka, która wstrząsnęła światem

Les Solomon, redaktor naczelny Popular Electronics, od dawna szukał projektu komputera dla hobbystów. Komputer był wtedy maszyną na wyłączność laboratoriów i korporacji – nikt nie wyobrażał sobie, że zwykły człowiek mógłby mieć własny w domu. Wszystko miało się zmienić za sprawą inżyniera z Nowego Meksyku.

H. Edward Roberts, były oficer Sił Powietrznych i właściciel niewielkiej firmy MITS (Micro Instrumentation and Telemetry Systems) z Albuquerque, zaproponował Solomonowi komputer oparty na nowym procesorze Intela – 8080. Projekt trafił na okładkę grudniowego wydania z 1974 roku z podpisem: Światowy pierwszy miniaturowy komputer do samodzielnego montażu.

Nazwa Altair nie była przypadkowa – wybrała ją córka Solomona, zainspirowana odcinkiem serialu Star Trek, w którym Enterprise leciała właśnie do gwiazdy Altair w gwiazdozbiorze Orła. Nikt wtedy nie wiedział, że to pudełko z przełącznikami i diodami zapoczątkuje erę komputerów osobistych i zmieni oblicze całej branży technologicznej.

Ed Roberts i człowiek, który zaryzykował wszystko

H. Edward Roberts nie był typowym wizjonerem z Doliny Krzemowej. Był inżynierem-praktykiem, który miał do spłacenia 400 000 dolarów długu i firmę produkującą kalkulatory – w momencie, gdy Texas Instruments właśnie zabiło ten rynek cenową ofensywą. Altair był dla niego zakładem va banque: albo produkt okaże się hitem, albo MITS bankrutuje.

Techniczne parametry Altaira 8800 robiły wrażenie jak na standardy roku 1975:

• Procesor: Intel 8080 taktowany zegarem 2 MHz
• RAM: 256 bajtów (rozszerzalny płytami rozszerzeń do 64 KB)
• Interfejs: 16 przełączników wejściowych, 16 diod LED jako jedyne wyjście
• Nośnik danych: brak – program wpisywało się ręcznie, bit po bicie, przestawiając przełączniki
• Cena: 397 dolarów za zestaw do samodzielnego montażu lub 498 dolarów w wersji zmontowanej

Innymi słowy: żadnej klawiatury, żadnego monitora, żadnego systemu operacyjnego. Aby cokolwiek obliczyć, trzeba było godzinami przestawiać przełączniki i obserwować migające diody. Mimo to MITS otrzymało kilka tysięcy zamówień w ciągu zaledwie kilku dni od ukazania się okładki. Roberts planował wyprodukować co najwyżej 200 sztuk.

Kłamstwo, które stworzyło Microsofta

W grudniu 1974 roku dwóch studentów Harvardu – 19-letni Bill Gates i 21-letni Paul Allen – kupuje numer Popular Electronics. Allen wskazuje okładkę i mówi do przyjaciela: to jest ten moment, na który czekaliśmy. Obaj czują, że jeśli nie zareagują natychmiast, przegapią rewolucję.

Problem jest jeden: nie mają żadnego programu dla Altaira. Nie mają nawet dostępu do Altaira – maszyna dopiero wychodzi z produkcji. Allen dzwoni jednak do Edwarda Robertsa w MITS i oświadcza wprost, że mają gotowy interpreter języka BASIC dla Altaira 8800. Roberts odpowiada spokojnie: świetnie, przyjedźcie i pokażcie – wówczas podpiszemy umowę.

Przez kolejne osiem tygodni Gates i Allen piszą interpreter BASIC w gorączkowym tempie – nie na Altairze, którego nigdy nie widzieli na oczy, lecz na komputerze PDP-10 należącym do Harvardu. Allen tworzy symulator procesora Intel 8080, Gates – logikę języka BASIC. Pracują dniem i nocą, debugując kod na maszynie, która jedynie udaje komputer, którego jeszcze nie mają.

W lutym 1975 roku Allen leci do Albuquerque z papierową taśmą w walizce. Wczytują program do prawdziwego Altaira po raz pierwszy w historii. Maszyna wyświetla: MEMORY SIZE? ... ALTAIR BASIC ... READY. Działa. Idealnie, za pierwszym razem.

Roberts podpisuje umowę. Gates i Allen rejestrują spółkę Micro-Soft – z łącznikiem – w kwietniu 1975 roku w Albuquerque. Mają po kilkanaście lat i puste konta bankowe. Reszta to historia warta dziś ponad bilion dolarów.

Homebrew Computer Club: hakerzy, którzy zmienili świat

Altair wywołał efekt domina po drugiej stronie Ameryki. W marcu 1975 roku Gordon French i Fred Moore zapraszają entuzjastów komputerów na pierwsze spotkanie Homebrew Computer Club do garażu w Menlo Park w Kalifornii. Przychodzi 30 osób. Wkrótce klub liczy setki członków.

Wśród regularnych uczestników są dwaj przyjaciele: Steve Wozniak i Steve Jobs. Wozniak, zafascynowany Altairem, projektuje własny komputer – prostszy, tańszy, z klawiaturą i możliwością podłączenia telewizora zamiast diod LED. Jobs widzi w tym biznes. Tak w 1976 roku rodzi się Apple I, a chwilę później Apple II i cała era komputerów domowych.

Homebrew Computer Club był wcieleniem ideałów otwartej wymiany wiedzy: przynosiło się projekt, dzieliło z innymi, udoskonalano razem przy kawie i pizzy. To tu, na długo przed pojawieniem się samego terminu, kiełkowała kultura open source.

Była jednak i ciemna strona. Członkowie klubu swobodnie kopiowali i wymieniali między sobą programy – w tym BASIC Gatesa i Allena. Jedna kopia papierowej taśmy wystarczała, by powielać oprogramowanie w nieskończoność bez płacenia twórcom ani grosza. Microsoft zarabiał ułamek tego, co powinien.

List do hobbystów: pierwsza bitwa o prawa autorskie w IT

W lutym 1976 roku Bill Gates publikuje w biuletynie Homebrew Computer Club tekst, który do dziś jest cytowany w debatach o własności intelektualnej w branży IT. Tytuł: An Open Letter to Hobbyists. Pierwsze zdanie jest bezpośrednie i bez ogródek: Większość z was kradnie nasze oprogramowanie.

Gates argumentuje, że jeśli użytkownicy nie płacą za software, twórcy nie mają środków na jego dalszy rozwój. Pyta wprost: który hobbysta poświęci trzy lata na programowanie, debugowanie i dokumentowanie produktu – tylko po to, by rozdawać go za darmo?

List wywołał burzę w społeczności. Dla jednych Gates był pionierem, który jako pierwszy upomniał się o prawa twórców oprogramowania i nadał mu status prawdziwego towaru. Dla innych był chciwym korporacyjnym graczem, który chciał ogrodzić to, co powinno być wspólnym dobrem całej społeczności hobbystów.

Ten spór – komercyjne kontra wolne oprogramowanie – nie ucichł do dziś. Odżył kilkadziesiąt lat później w debatach o Linuksie, licencjach GPL i głośnych zmianach licencyjnych w ekosystemie open source. Ironią historii jest fakt, że Gates i Allen pisali swój BASIC, korzystając z komputerów Harvardu bez wiedzy i zgody uczelni. Uniwersytet wszczął dochodzenie, ale ostatecznie nie wyciągnął żadnych konsekwencji.

Dziedzictwo Altaira: od migających diod do ery PC

Edward Roberts sprzedał MITS firmie Pertec w 1977 roku za 6 milionów dolarów. Potem zrobił coś, co zaskoczyło cały branżowy świat: porzucił IT, skończył medycynę i został lekarzem rodzinnym w małym miasteczku w stanie Georgia. Praktykował tam aż do śmierci w 2010 roku. Bill Gates napisał wówczas, że Roberts wynalazł komputer osobisty i że bez niego Gates i Allen nie mieliby szansy na założenie Microsoftu.

Bill Gates opuścił Harvard bez dyplomu i przeniósł Microsoft do stanu Waszyngton, gdzie firma rośnie do dziś. Paul Allen pracował przy firmie przez wiele lat; po odejściu inwestował w sport, naukę i eksplorację kosmosu. Zmarł w 2018 roku.

Sam Altair 8800 funkcjonował jako produkt komercyjny zaledwie dwa lata, ale jego wpływ na historię technologii jest niezmierzony:

• Bezpośrednio zainspirował projekt Apple I i Apple II
• Dał początek Microsoftowi i popularyzacji języka BASIC wśród hobbystów na całym świecie
• Powołał do życia Homebrew Computer Club – nieformalne laboratorium Doliny Krzemowej
• Wyznaczył standard magistrali S-100, stosowanej przez dziesiątki kolejnych maszyn
• Udowodnił, że masowy rynek komputerów osobistych w ogóle istnieje

Kiedy IBM projektował swój PC w 1981 roku, budował na fundamencie, który Roberts postawił swoim zestawem do montażu za 397 dolarów. Każdy laptop, tablet i smartfon, z którego korzystasz dziś, ma w swoim rodowodzie pudełko z przełącznikami z Albuquerque i kłamstwo dwóch studentów, którzy postanowili zmienić świat.